Cənubi Qafqazda “Rusiya böhranı” yaşanmağa başlayıb. Kremlin Ukraynada “savaş bataqlığı”na düşdüyü gündən üzü bəri Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı ənənəvi təsir mexanizmləri öz əhəmiyyətini itirməkdə davam edir. Hətta hazırda elə vəziyyət yaranıb ki, Rusiyanın bu regiondan tamamilə sıxışdırılıb, çıxarıla biləcəyi də qətiyyən istisna deyil. Və Kreml son vaxtlar bu prosesin Rusiya üçün neqativ nəticələrinin geriyədönməz xarakter ala biləcəyindən ciddi şəkildə narahatdır.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, bir müddət öncəyə qədər Cənubi Qafqaza münasibətdə aqressiv bolşevik zehniyyətini qoruyan bəzi Rusiya siyasi dairələri Ukrayna savaşı sona çatdıqdan sonra Kremlə arxa çevirən region dövlətləri ilə haqq-hesab çəkiləcəyini bildirirdilər. Əslində, Rusiyanın belə radikal davranışlara yaxın siyasi-ideoloji prioritetlərə malik olduğu qətiyyən şübhə doğurmur. Halbuki, zaman keçdikcə, Rusiya Cənubi Qafqazda sahib olduğu ənənəvi təməl təsir faktorlarından məhrum qalmaq təhlükəsini daha sərt şəkildə hiss edir. Və bu baxımdan, Rusiya siyasi dairələrində olduqca ciddi “Qafqaz təlaşı”nın yaşanması qətiyyən təəccüblü deyil.

Məsələ ondadır ki, Ukrayna savaşının dayandırılması prosesində Tramp-Putin sövdələşməsinin baş tutduğu ilk mərhələdə Rusiya Cənubi Qafqaza açıq təhdidkar mesajlar göndərməyə başlamışdı. Kremldə belə qənaətlər yaranmışdı ki, Rusiya artıq bu regionda itirilmiş mövqelərini daha sərt addımlarla bərpa etmək hüququ qazanmağa başlayıb. Halbuki, Kremlin bu qənaətin doğurduğu əminliyi praktikada reallığa çevirməyə imkan tapmamış Tramp-Putin sövdələşməsi pozuldu. Və ABŞ-ın vasitəçilik missiyasından rəsmən geri çəkilməsiylə, Ukrayna savaşının qeyri-müəyyən müddətə uzanma ehtimalı ön plana keçmiş oldu.

Təbii ki, əgər, belə davam edərsə, Cənubi Qafqazın Rusiya üçün olduqca əlçatmaz regiona çevrilə biləcəyini artıq Kremldə də anlamağa başlayıblar. Çünki Gürcüstanın Qərb siyasi dairələri ilə ciddi problemləri olsa da, əslində, rəsmi Tiflis Rusiya ilə də geopolitik proseslərdə tərəfdaşlığa qətiyyən həvəsli deyil. Eyni zamanda, Rusiya ilə strateji müttəfiqlik barədə bəyannamə imzalamış Azərbaycan da Kremlin məmnun qalmayacağı səviyyədə müstəqil xarici siyasət yürüdür və tamamilə sərbəst davranır. Və son vaxtlar Rusiya ilə müəyyən ziddiyyətlərin fonunda, üstəlik, NATO üzvü Türkiyə ilə strateji müttəfiq olan Azərbaycan ümumiyyətlə, Kremlin təsir dairəsindən kənarda fəaliyyət göstərir.

Ona görə də, Kreml bundan sonra da Ukrayna savaşının sona çatmasını gözləyəcəyi təqdirdə, Cənubi Qafqazın “qapılar”ının Rusiyanın üzünə tamamilə qapana biləcəyindən ciddi şəkildə narahatdır. Belə ki, Rusiya siyasi dairələri Cənubi Qafqaz uğrunda həlledici savaşa başlamaq qərarı vermiş kimi görünürlər. Eyni zamanda, Kreml əsas hədəf kimi məhz Ermənistanı seçdiyini də demək olar ki, gizlətmir. Və Rusiyanın bu geostrateji seçiminin kifayət qədər ciddi səbəbləri də olmamış deyil.

Maraqlıdır ki, Ermənistan Cənubi Qafqazda Rusiyanın ənənəvi for-postu praktikasına malikdir. Ancaq Paşinyan hakimiyyəti son illərdə Ermənistanı israrla Rusiyadan uzaqlaşdırıb, məhz Qərbə qaçırtmağa çalışır. Yəni, Ermənistan Rusiyaya qarşı “strateji xəyanət” edən yeganə region ölkəsidir. Bu baxımdan, Kremlin Ermənistana qarşı bütün istiqamətlər üzrə hüquqi təzyiq bəhanəsi tapması o qədər də çətin deyil. Və Rusiya siyasi dairələri Ermənistana qarşı təzyiq mexanizmlərinin hələ də güclü təsir potensialını qorumasından yararlanmaq niyyətini biruzə verir.

Məsələ ondadır ki, Rusiya və Ermənistan arasında hərbi müttəfiqlik barədə saziş hələ də hüquqi qüvvəsini qoruyur. Ermənistan ərazisində Rusiyanın hərbi bazaları mövcuddur. Rəsmi İrəvan son illərdə Qərbə inteqrasiya siyasətində israrlı olsa da, Ermənistanı KTMT-dan çıxartmağa imkan tapmayıb. Eyni zamanda, Ermənistan Rusiya patronajlığı altında olan digər qurumun – Avrasiya İstisadi İttifaqının güzəştli ticarət paketinə möhtacdır. Və bütün bunlara paralel olaraq, Ermənistan iqtisadiyyatı böyük ölçüdə Rusiya şirkətlərinin nəzarətindədir, rəsmi İrəvan iqtisadi-ticari asılılığı da mütləq nəzərə almaq məcburiyyətindədir.

Bütün bunlar onu göstərir ki, Kreml Ermənistan üzərindən Cənubi Qafqazda mövqelərinin bərpası üçün manevrlər etmək baxımından, daha geniş imkanlara malikdir. Eyni zamanda, Ermənistanın radikal-revanşist müxalifət düşərgəsinin tamamilə Rusiya xüsusi xidmət servislərinin nəzarətində olması da, Kremlin rəsmi İrəvana daha radikal təzyiqlər üçün əlavə provakativ resurslar yaradır. Və üstəlik, Paşinyan hakimiyyətinin Qərbdən umduğu hərbi təhlükəsizlik, eləcə də siyasi-iqtisadi dəstəyi ala bilməməsi də rəsmi İrəvanı Kreml qarşısında aciz duruma salır.

Ona görə də, son vaxtlar Paşinyan hakimiyyəti tədricən Rusiya-Ermənistan münasibətlərini mümkün qədər normallaşdırmağa can atır. Artıq Paşinyan hakimiyyətinin yüksək rütbəli təmsilçiləri Rusiyaya səfərlərdən əvvəlki kimi imtina etməyə cəsarət göstərə bilmirlər. Bəzi məlumatlara görə, baş nazir Nikol Paşinyanın Rusiyaya son məcburi səfəri çərçivəsində Ermənistanla bağlı bəzi problemlərin Kremlin maraqlarına uyğun həlli mümkün olub. Və Kremldə erməni baş nazirə müəyyən təhdidlər üzərindən Rusiya ilə qarşıdurmanın Ermənistana hansı faciəvi nəticələr vəd etdiyini növbəti dəfə anlatmağa çalışıblar.

Böyük ehtimalla Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovun İrəvana tez-tələsik cavab səfərinin nəticələri erməni baş nazirin Kremldə verilən “dərsi” necə qavradığını ortaya çıxaracaq. Rus nazir bu səfər çərçivəsində ikibaşlı açıqlamalarla diqqəti çəkib. Belə ki, o, bir tərəfdən, Paşinyan hakimiyyətinin siyasi mövqelərinə dolayısı zərbələr endirib. Digər tərəfdənsə, rəsmi İrəvana Ermənistanın Rusiyanın orbitinə dinc yolla dönüşü üçün hələ də “açıq qapı” saxlanıldığına eyham vurub. Eyni zamanda, rus diplomat Kremlin rəsmi İrəvandan Ermənistanın “kupça”sını dərhal istədiyini də sezdirib. Və əks halda, Ermənistanın ümumiyyətlə, müstəqilliyinə yenidən baxıla biləcəyi ilə bağlı xəbərdarlığı dolayısı yolla ultimatuma çevirib.

Elçin XALİDBƏYLİ,

Siyasi ekspert,

“Yeni Müsavat”