Artan ixtisarlar, azalan maaş və premyalar, yoxa çıxan təminat, haqsızlıqda boğulan işçilər

Bir müddət əvvəl Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Sahil qəsəbəsində yerləşən Azərbaycan Nəqliyyat və Kommunikasiya Holdinqinin (AZCON ) tərkibinə daxil Bakı Gəmiqayırma Zavodundakı nəqliyyat sahəsindəki özbaşnalıqla bağlı Atatv.az saytına ünvanlanan problem işıqlandırılmışdır. Xəzər regionunun ən böyük gəmiqayırma zavodunda işçilərin şikayətinə əsasən zavodun İnsan Resursları və İnzibati İşlər Departamentində İnzibati İşlər bölməsinin rəsisi Namiq Vəliyev və “AZCON” holdinqin icraçı direktoru Şahin Tofiq oğlu Babayev vəzifəsindən sui istifadə halına yol verərək qazanc məqsədilə “BP exploration (Caspian sea) limited” şirkətinə məxsus yararsız avtobusları 11 ildir ki, hərrac yolu ilə alaraq işçilərin daşımasında gündəlik istifadə etdirir.

Namiq Vəliyev və Şahin Babayevin birgə əlbir olaraq icra etdiyi bu qanunsuz işdə şikayət əziyyət çəkənlərin ağır iş şəraitində əməyinin istismar olunması, həyatlarının təhlükədə olması ilə bağlıdır. Hansı ki, işə görə adının çəkilməsini istəməyən işçilər həmin hərrac yolu ilə alınmış istifadə müddəti yararsız avtobuslarda “əl əyləci” olmamasını ciddi problem kimi qeyd edirdi. Redaksiyaya göndərilən video və şəkillərdə də aydın görünür ki, təxminən 20-dən çox dövlət nömrə nişanlı və sıra ilə düzülən avtobusların təkərlərinin altına dayaq məqsədilə daş qoyulub. Təbii ki, bu da əyləc sisteminin problemli olmasına dəlalət edir. Bu da həyatı üçün narahat olan və gündəlik həmin avtobsularda təhlükəli şəraitdə işə gəlib gedən işçiləri narahat etməməyə bilməz. Onlar qeyd edir ki, pula görə müdürlər, rəhbər şəxslər onları həm ağır iş şəraitində, həm də təhülkəli nəqliyyatda işə gedib gələrək işləməyə məcbur edirlər. 

Həmin material yayımladıqdan sonra redaksiyaya zavod daxilində adlarının çəkilməsini istəməyən bəzi işçilərin iş şəraitinin bərbad vəziyyətdə olması, qeyri -qanuni ixtisar və veteran statuslu işçilərin xüsusi qayğı və imkanlardan yararlanmamasına dair şikayətlər daxil olub. ATATV.az-a bildirilir ki, bir müddətdir zavodun boru şöbəsində ixtisarlara başlanılıb və beş illik təcrübəli işçilərə kompensasiya ödənilmədən məcburi öz ərizələrini yazdırmaqla işinə xitam verilir. Halbuki Əmək Məcəlləsində işçi bir yerdə beş il çalışdığı təqdirdə əmək müqaviləsi müddətsiz olur. Hətta işçilər buna əməl etmədikdə rəhbərlik onları məcbur edir ki, əgər öz ərizənizlə işdən çıxmasanız təkrar iş başlayanda onları işə çağırmayacaq. Əks təqdirdə, yəni əgər könüllü işdənçıxma ərizələrini yazsalar yenidən işə çağırarlar kimi vədlərlə işçiləri kompensasiya ödənilmədən işdənçıxma ərizəsini yazmağa məcbur etdirirlər. 

Bir digər problem isə şikayətçilərin verdiyi məlumata görə hər il 8 noyabr “Zəfər” günü tarixində veteran və qazi statuslu işçilər üçün nəzərdə tutulan 500 manatlıq qayğı pulundan da məhrum edilmələridir. İşçilərdən biri bunu “ötən il bu məbləğ 150 manat civarında olub ki, etiraz edənlərə “büdcədə pul yoxdur, heç onu da vermək istəmirdik, az da olsa nəzərə aldıq” deyərək sərt cavab verilib. İşçilər etiraz edir ki, bu qədər layihələrin pulu necə oldu? Hansı ki, vaxtilə zavodda bir layihə işlənəndə hər bayram premya verilirdi. Onların sözərinə görə keçmiş sədrdən fərqli olaraq yeni gələn sədr Ruslan Talıbov işçilərə qan uddurur. 

Elşad Nuriyev qazi və veteranlar üçün lövhə düzəltdirərdi, şəkillər ora vurulardı. Vallah heç bu addan istifadə etməmişik. Sadəcə bizə olan diqqət idi. İndi isə yeni gələn sədr qazi və veteranlara qətiyyən diqqət göstərmir, əvvəlki sədrdən fərqli olaraq işçilərə qarşı sərt davranmaqla yanaşı, bütün imtiyazları, qayğı və diqqəti ləğv edir. Əvvəlki sədrə yaxınlaşıb dərdini demək olurdusa, indikinin qəbuluna belə düşmək olmur. Otağına işçilər buraxılmır, istənilən müraciət və şikayət yayındırılıb köməkçisinə yönəldilir. Üstəlik qarşıdan noyabr ayı gəlir və biz bu premyanı gözləyirik. Doğrusu, premyanın aqibəti bizi narahat edir” ,- deyə şikayətində əlavə edir. 
Həmçinin hər gün işə gedib-gəlinən yararsız avtobuslarla işçilərə qışda soyuq, yayda qaynar halda diskomfort hal yaşadırlar. Diqqətdən yayınmaq üçün Ələt-Qobustan istiqamətdə köhnə, yararsızları, şəhər marşurutu üzrə hərəkətdə olarkən isə nisbətən səliqəli avtobusları istismar edirlər.Hətta iki aydır ki, yararsız avtobus təhlükəsindən ehtiyat edərək işçilərdən bəziləri təhlükəli vəziyyətə görə avtobusdan imtina edərək özləri işə gedib gəlir.

“Həm yoldan manatlıq müştəri yığırlar, həm də avtobus qaynar isti olduğundan dözülməz olur” ,-deyə işçi etirazını belə ifadə edir.
İşçiləri narazı salan digər ciddi problem isə zavodda xarici işçilərə gündəlik “mesaye” verildiyi, yəni artıq iş saatına görə pul ödənildiyi halda, yerli işçilərə bu məbləğ dəfələrlə az ödənilir.Əməkhaqqıya gəldikdə isə işçilər müəssisənin böyüklüyünə və ağır iş şəraitinə görə maaşların 600-700 manat civarında olmasını haqsızlıq hesab edir.

Yüksək maaşlar isə “səliqəli geyimli ofis içiləri üçündür” deyirlər. İşçilər qeyd edir ki, onlardan fərqli olaraq Bibiheyyətdə gəmi təmiri zavodu bağlananda işçiləri yüksək əməkhaqqı ilə işə alınıb, hətta onlara gündəlik zavoda daxil olan andan maaşlarına “dəniz əmsalı” hesablanılır , digər işçilər isə ancaq gəmidə çalışarsa eyni əmsaldan yararlana bilər. Bu ayrıseçkiliklə bağlı rəhbərliyə şikayət edən işçilərə mərkəzi ofisdən “büdcəmiz yoxdur, darıxmayın gələcəkdə yaxşı olacaq, mesaye alırsız” deyilir və bu ümüdlü vəd də vəd olaraq qalır. “Anlamırlar ki, mesaye bizim artıq saata qalıb işləyib zəhmətimizlə aldığımız puldur, maaş deyil. Nə qədər ali, orta ixtissas təhsilli adi fəhlə yaxud usta köməkçisi kimi çalşır, ancaq təhsili olmayıb yaxud gəmidən anlayışı olmayanlar vəzifədə oturub. Əvvəlki sədr Elşad Nuriyev çox adamı işdən çıxardı, amma əvəzinə yerdə qalan işçilərə əmək haqqı artımı elədi. Bu isə həm işçi sayını və əməkhaqqını azaldır ” ,- deyə işçilərdən biri təkrar etirazını ürəkyanğısı ilə dilə gətirir. 

“Mesaye” məsələsinə gəldikdə isə işçilər qeyd edir ki, bu həftə içi iş saatından kənar iki saatın 4 saat, şənbə günü isə 8 saat iş rejiminin 16 saat, yəni ikiqat hesablanmasıdır. Ümümilikdə isə bu işlərlə maaş min manat belə olmur ki, işçilər bunu ağır və gərgin əməyə haqsızlıq hesab edirlər.Üstəlik onların ağır əməyinə nəzarət naminə əzazil bir işçini nəzarətçi təyin ediblər. Şikayətçilər deyir ki, onları ən xırda haqsız məsələlərdə belə, həmin şəxsin xəbərçiliyi sayəsində cərimələyib tənqid edirlər. 

“Ehtiyac üzündən qalırıq əlavə iş saatlarına.Məcburən canımıza əziyyət verib işə çıxıb onu qazanırıq. Gözümüz onu görür, çünki əməkhaqqı çox azdır. Şəxsən 900-1000 manat əmək haqqı alsaq əlavə iş saatlarına çıxmaz gəlib ailəmlə vaxt keçirərəm. Maraqlıdır ki, əvvəl bir lahiyə tikilirdi, premya və maaşı alırdıq, indi 10 layihə tikilir eyni maaşı alırıq, premya da yoxdur. Bəzən mesayeni də vermirlər.Həmin bir nəfər gizlin şəkildə sexlərdə işçilərin üzərinə düşür. Kimin əlində telefon varsa , kaskasının remeni azacıq yuxarıdırsa şəkli çəkib rəhbərliyə göndərir. Fəhlə 8 saat işləyəndə onu görmürlər, ancaq iki dəqiqə fasilə edəndə şikayət, tənqid edirlər, Yerə dəmir parçası qoyursan , çəkir. Bilmir nə məqsədlə qoymuşuq. İstidən qaynaqçıların gözləri zəifləyir deyə kaskanı çıxarır , dərhal şəkili çəkib göndərir rəisə ,- işçilərdən biri kədər dolu acı həqiqəti belə ifadə edir. 

İşçilər əlavə edir ki, zavod daxilində işçilərə gündəlik lazım olacaq ləvazimatlar alınmır, işçilər avadanıqlarla təmin olunmur. Üstəlik onlarla işçi ixtisara salınaraq onların ağır əməyinə laqeyd münasibət sərgilənir. Nə qədər işçi laqeyd və kəskin münasibətdən burdan çıxıb Avropa ölkələrində zavodda işləməyə üz tutub. Çoxunun isə ölkədə azyaşlı övlad və ailəsi olduğu və imkanı olmadığı üçün ağır iş şəraiti də olsa işləyib bir tikə çörəyini qazanmaq məcburiyyətindədir.,

Verilən məlumata görə, hazırda zavodda bir ildir ki, quraşdırıcıların istifadə etdiyi təbaşir, metrə, qalın əlcək aylardır ki, zavodda ərşə çəkilib. Ayaqyolu , hamam və hamam aksesuarları bərbad gündədir. 
“Sağ olsun iki yaşlı kişi oranı təmiz saxlayır, yoxsa itib batar oralar, bir krant xarab olanda aylarla elə qalır. Təminat sıfırdır . Soruşsan ki, nə vaxt gəlir, deyirlər sifariş etmişik gələcək” , -deyə işçi sanitar qovşağın da hazırki aqibətini, təminatı təsvir edir.

Qeyd edək ki, tikintisinə 2010-cu ildən və istifadəsinə isə 2013-cü ildə başlanılan Bakı Gəmiqayırma Zavodunun rəhbərliyinin qarşısına bir məqsəd qoylumuşdur. Azərbaycanın gəmiçilik sahəsində idxaldan asılılığını aradan qaldıracaq, Xəzər donanmasını müasirləşdirməyə imkan verəcəkdir. Zavodda rəhbərlik həmçinin ildə 80–100 ədəd gəmi təmiri həyata keçirməli, işçilərin sayının 2000 nəfərə qədər artırılması nəzərdə tutulurdu. Ancaq işçilər deyir ki, zavodda 3-4 sexdə 100-200, hətta elə sexlər var ki, çox az işçi heyyəti qalıb. 

Ancaq indi işçi heyyətinin şikayətinə əsasən işçilər ixtisara salınır və 700-800 manatlıq iş sadə Azərbaycan vətəndaşına çox görülür, əməyi təhlükəli iş şəraitində istismar olunur. 90 faiz işçi isə açıq şəkildə şikayət edib işini itirməkdən qorxur. Çünki onlar deyir ki, işsizlik ağır işdən daha pis olduğundan dözüb qalmağı və gizlin məsələni qabartmağı seçir. 6-7 ilin işçiləri ağır işi, çoxsaylı lahiyələri olan zavodda 600-700 manat almasını şəxslərinə həqarət, istismar bilir. “Vallah daş karxanasında daş atan da və marketdə kassir də o maaşı alır. Ağır sənaye işində işçi belə maaş alar. İşçi yeməkxanaya iki dəqiqə tez gedəndə adı cərimə siyahısında olur. Amma rəhbər işçilər 10-15 dəqiqə tez gedir yeməkxanaya” ,-deyə işçilər giley-güzar edirlər.

Zavodun rəsmi saytında qeyd edilir ki, Bakı Gəmiqayırma zavodu Azərbaycanın dəniz sənayesində və ofşor sənayedə milli simvola çevrilmək məqsədilə fəaliyyət göstərən müasir və strateji müəssisələrdən biridir. Həmçinin 13 ildir ki, regionda gəmiqayırma və gəmi təmiri sahəsində aparıcı mövqeyə sahibdir. Nəinki ölkdaxili tələbatı ödəmək, həm də beynəlxalq bazarlara çıxış əldə etmək üçün mühüm imkanlar, yüksəkkeyfiyyətli mühəndislik və texnoloji həllər təklif edir. Əgər zavodda ən son texnologiyalar , innovativ yanaşmalar və peşəkar kadr potensialı istifadə olunursa işçilərin əmək şəraitinin bərbadlığı və əməyinin istismarı, nasaz, texniki cəhətdən yararsız avtobusların istifadəsini və digər bu kimi problemlərin mövcudluğunu hara yazaq. Zavodun rəsmi səhifəsindəki təriflə işçilərin real iş şəraiti üst-üstə düşmür. Beynəxalq səviyyəli zavod işçisinə niyə belə az maaşla laqeyd, əmək istismarçısı, işçi-nökər sistemindəki münasibət bəslənilir?

Məlumat üçün bildirək ki, zavodda gəmilərin, qayıqların və dənizdə yerləşən qurğuların layihələndirilməsi, tikintisi, istismarı və texniki xidməti ilə məşğul olan mühəndislik işləri icra olunur. Əsas fəaliyyəti dəniz köməkçi gəmilərindən, ümumi təyinatlı gəmilərdən, yedək gəmilərindən, kran gəmilərindən, ixtisaslaşdırılmış gəmilərdən və sərnişin gəmilərindən tutmuş tankerlərə qədər müxtəlif gəmilərin inşasından ibarətdir. Zavod eyni zamanda bu tip gəmilərin təmiri və konversiyası (yenidən qurulması) işlərini də həyata keçirir.

Hətta ötən ilin son statistik iş əmsalına diqqət kəsiləndə məlum olur ki, 2025-ci ilin I rübü ərzində “Ro-Pax” tipli gəmi üzrə tikinti göstəricisi ötən ilin analoji dövrü ilə müqayisədə 17,52%-dən 56,32%-ə yüksəlib. Həmçinin 2025-ci ilin I rübü ərzində “Tanker” tipli gəmi üzrə tikinti göstəricisi ötən ilin analoji dövrü ilə müqayisədə 17,89%-dən 66,97%-ə yüksəlib.

Əgər gerçəkdən də görülən işlərdə artım varsa, bu səliqəli geyimli rəsmi ofis işçlərindən çox savadlı, peşəkar mühəndis və gərgin rejimdə çalışan sıravi işçi heyyətinin sayəsində mümkündür. Onların qara əlləri sayəsində bu işlər görünür, lahiyələr icra olunur. İşçilərin əməyini layiqli şəkildə qiymətləndirmək və haqqını yeməmək, dövlət əmlak və sərvətinə isə yeyintilər sayəsində xəyanət etməmək lazımdır. Ölkə rəhbərliyi də dəfələrlə məmur özbaşınalığına və vəzifədən sui istifadəsinə son verməyi tələbini qoysa da, hələ də məmur suistifadəçiliyi hədd və əndazəni aşmaqdadır. 

ATATV.AZ