İdxal olunmuş radikallıq

Bu ölkədə dini etiqad həmişə olub. Hətta sovet -bolşevik hakimiyyətinin ilk 25 ilində mövhumat və xurafatla mübarizə adı altında dindarların təqib olunduğu, ruhanilərin repressiya edildiyi, məscidlərin bağlandığı dövrdə də möminlər dini ayinləri icra ediblər.

Ancaq sonrakı illərdə hakimiyyət orqanlarının dini ayinlərin icra edilməsinə münasibəti xeyli yumşaldıqda belə bu ölkədə dini fanatizmə, radikal islam cərəyanlarına yer olmayıb, sünni-şiə ayrımçılığı, demək olar ki, sıfırlanıb.

Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra isə dinə meyl açıq şəkil aldı, cəmiyyətdə dindarlara hörmət artdı, hətta onlar ciddi etimad yiyəsi oldular. “Filankəs ağzıdualı adamdır, ona güvənmək olar”, “Kişi Hacı adamdır, yalan deməz” kimi çoxişlək ifadələr meydana gəldi.

Amma bu işlər belə davam etmədi. Tezliklə qonşu ölkələrdən məmləkətə radikal islamçı cərəyanlar, təriqətçi qruplar sirayət etdi. Onlar güclü təbliğat və pul-para sayəsində burada şəbəkələr qurdular, tərəfdarlar topladılar. Biz bir də onda gördük ki, radikal şiələrlə radikal sələfilər bir-birilə amansız mübarizə aparırlar və xalq arada qalıb. Bəzi məscidlərin Suriyaya, İraqa döyüşçü göndərən hərbi komissarlıqlara, bəzilərinin siyasi partiya qərargahına döndüyünü də gördük.

Sonradan hakimiyyət orqanları onların, eləcə də “Yəhova şahidləri”nin, krişnaçıların, digər “gəlmə din-məzhəbçi”lərin əl-ayağını yığışdırdı. Fəqət onların ölkəmizə gətirdiyi dini radikalizm qalmaqdadır. İndi onlar sosial şəbəkələrdə qırışırlar. Bu saat sosial şəbəkələr, xüsusilə də Feysbukun milli seqmenti dini sekta üzv və tərəfdarlarının əsas mübarizə poliqonuna çevrilib. Heç bir mövzu adi dini mövzu qədər müzakirə və mübahisə doğurmur.

Qəbələdə “Çevik” təxəllüslü ateist Məqsəd Bağırovun iki dindar tərəfindən döyülməsi məhz dini radikalizm müstəvisində baş verib. Adamı evindən çağırıb kafeyə gətiriblər, çox da uzun mübahisəyə girişmədən döyüblər. Biri fiziki təzyiqi birbaşa göstərib, o biri isə zərərçəkənlə tanışlığından istifadə edərək onu “cəzaçəkmə yeri”nə gətirib. Cəfakeşin vəkilinin yazdığına görə, ortada fiziki xəsarətlə yanaşı, ölümlə hədələmə (“bunu aparın, yoxsa doğrayacağam”) faktı da var və bu, məsələnin şəklini dəyişir.

Bu, əlbəttə, hüquq-mühafizə orqanlarının ayırd edəcəyi, qiymət verəcəyi işdir.

Məqsəd Bağırovun dini mövzuda paylaşdığı videolarda, düzünə qalsa, elə bir dəhşətli şey yoxdur. Adi həqiqətlər və iddialardır və bunu böyük mütəfəkkirimiz Mirzə Fətəli Axundzadədən ta günümüzə qədər əksər maarifçi ədiblərimiz deyiblər, yazıblar. Məqsəd özündən mülahizə uydurmayıb, indiyədək deyilənləri təkrar edib.

Radikal dindarların yanlışı ondadır ki, belə mülahizələrə qarşı sözlə, arqumentlə cavab vermir, verə bilmir, söz deyəni zorla susdurmağa, qorxutmağa, cəzalandırmağa çalışırlar. Yazıçı Rafiq Tağının qətlə yetirilməsi bu düşüncə tərzindən doğmuşdu. Deputat Fazil Mustafanın baş tutmayan qətlinin halal buyrulması da rəqibin terror yolu ilə susdurulmasına cəhd vaqiəsi idi.

Bu xüsusda başqa nümunələr də var: yazıçı Salman Rüşdinin barəsində ölüm fətvası verilməsi və onun 40 il boyunca təqib edilməsi, Fransada karikatura dərc edən jurnal redaksiyasında qətliam törədilməsi, İsveçdə Quranı yandıran avantüristin qətli və sair və ilaxır.

Halbuki islama qarşı yönəlmiş hücumlara (tənqid və təhqir olmasından asılı olmayaraq) daha dözümlü, təmkinli reaksiya göstərmək hücumçuların tərksilah edilməsinin yarısı deməkdir. Avropa dövlətlərində fəaliyyət göstərən bəzi radikal islamofoblar əslində qəsdən islamçıları təxribata çəkir, onları radikal hərəkətlərə sövq edir və bütün dünyaya islamın sərt üzünü göstərərək məqsədlərinə çatırlar.

Müsəlman ölkələrinin rəhbərləri, dini təşkilatların liderləri nümunə göstərərək belə hallarda təmkin nümayiş etdirsələr, ortalığı qarışdırmağa çalışan islamofob qüvvələri öz baş tutmayan təxribatları ilə baş-başa buraxsalar, daha effektiv nəticəyə nail olarlar. Yoxsa biri bir söz deyən kimi haray-həşir qopur, mütləq bir radikal fətva verilir, ortaya onu icra etməyə çalışan fanatiklər çıxır, aləm bir-birinə qarışır.

Qəbələdə baş verən hadisə çox da dəhşətli bir şey deyil. Bundan daha dəhşətlisi yüzlərlə, bəlkə də minlərlə dindarın sosial şəbəkədə belə statuslar və şərhlər yazmasıdır: “Ona bu da azdır”; “Hələ az döyüblər, gərək canını alaydılar”; “Belə mürtədlərin kökü kəsilməlidir”; “Dini təhqir edəndə bilmirdi ki, cəzasını verəcəklər?” və s.

Hələ ortalıqda Məqsədə və digər ateistlərə ünvanlanmış yüzlərlə təhqiramiz ifadələr, açıq söyüşlər var. Elə buradanca aydın olur ki, onlar etiqad etdikləri dinin fəlsəfəsini və tələblərini anlamırlar. Əsl müsəlman mötədil, ağzıtəmiz olmalıdır, söyüşlə danışmamalıdır, radikal hərəkət və ifadələrdən çəkinməlidir.

Yoxsa islam nəinki dünyada, heç müsəlman ölkələrində də sevimli olmayacaq, insanları cəlb etməyəcək. Anlamaq lazımdır ki, dinin işğal, qılınc gücünə yayıldığı dövrlər keçmişdə qalıb, artıq heç pul-paranın da bu işə gücü yetmir. İndi onu yalnız xoş məramla, humanist üzü ilə, siyasətə alət etmədən, qəlblərə sirayət edərək yaşatmaq olar.