Paşinyan hökumətini silkələyən 500 min dollar qalmaqalı

Ermənistanda Nikol Paşinyan hökumətini hədəfə alan yeni korrupsiya qalmaqalı gündəmə gəlib. Söhbət dövlət büdcəsinin ehtiyat fondundan təxminən 175,36 milyon dram – 550 min dollara yaxın vəsaitin xaricdə alınmış taxta eksponata xərclənməsindən gedir.

Musavat.com erməni mediasına istinadən xəbər verir ki, Ermənistan Soyqırımı Muzey-İnstitutunun (ESMİ) sabiq direktoru Ayк Demoyan bu işlə bağlı yüksək vəzifəli şəxsləri cinayət törətməkdə şübhəli bilib və hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət etməyə hazırlaşdığını açıqlayıb.

Demoyanın iddiaları xüsusilə ona görə diqqət çəkir ki, sözügedən əşya hakimiyyət tərəfindən XII əsrə aid erməni kilsəsinin unikal taxta qapı hissəsi kimi təqdim edilib. Lakin keçmiş muzey direktoru onun mənşəyinin qeyri-müəyyən olduğunu, tam şəkildə qorunub saxlanılmadığını və beynəlxalq antikvar bazarında uzun illər ərzində satılmadığını bildirir. Məsələnin digər tərəfi isə ödənilən məbləğdir. Demoyanın fikrincə, yarımçıq taxta eksponata təxminən yarım milyon dollar ödənilməsi beynəlxalq auksion bazarındakı analoji əşyaların qiymətləri ilə müqayisədə ən azı on dəfə şişirdilmiş rəqəmdir.

Ermənistan hökumətinin sözügedən eksponatı satın alması 2025-ci ilin dekabrında geniş ictimaiyyətə təqdim olunub. Demoyanın sözlərinə görə, həmin vaxt hökumətin yüksək vəzifəli nümayəndələri sosial şəbəkələrdə eyni məzmunlu paylaşımlar edərək alınmış əşyanı orta əsr erməni taxta sənətinin nadir nümunəsi kimi təqdim ediblər.Onun bildirdiyinə görə, alış üçün dövlət büdcəsinin ehtiyat fondundan 175 milyon 360 min dram ayrılıb. Eksponatın təqdimatında onun XII əsrə aid erməni kilsəsinin qapı hissəsi olduğu vurğulanıb. Burada diqqət çəkən əsas məsələ yalnız qiymət deyil. Sabiq direktorun iddiasına əsasən, belə bir alış həyata keçirilməzdən əvvəl əşyanın mənşəyini və tarixi dəyərini müəyyənləşdirən lazımi elmi ekspertiza aparılmayıb. Bu isə “milli irsin geri qaytarılması” adı altında dövlət vəsaitinin xərclənməsinin nə dərəcədə əsaslandırılmış olması barədə suallar yaradır. Demoyanın fikrincə, prosesdə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan, baş nazir aparatının rəhbəri Araik Arutyunyan və təhsil, elm, mədəniyyət və idman naziri Janna Andreasyanın adı çəkilir. Lakin sabiq direktorun əsas ittihamı siyasi motivlərlə bağlıdır. O hesab edir ki, hakimiyyət bu alışdan qarşıdan gələn parlament seçkiləri ərəfəsində təbliğat vasitəsi kimi istifadə etməyə çalışıb.

Qalmaqalı daha da böyüdən məqam isə eksponatın əvvəlki taleyidir. Demoyanın açıqlamasına görə, sözügedən taxta detal Londondakı Sam Fogg auksionunda uzun illər ərzində satışa çıxarılıb. Onun sözlərinə görə, eksponat ən azı 2000-ci illərdə hazırlanmış auksion kataloqlarında yer alıb.Əgər bu məlumat təsdiqlənərsə, hökumətin “unikal tapıntı” kimi təqdim etdiyi əşyanın beynəlxalq antikvar bazarında yeni və nadir aşkarlanmış nümunə olmadığı ortaya çıxa bilər.Burada daha bir mühüm sual yaranır: əgər eksponat uzun illərdir bazarda idisə, onun qiyməti necə formalaşdırılıb və Ermənistan hökuməti niyə məhz bu əşyaya görə dövlət ehtiyatından yüz milyonlarla dram ayırıb?Demoyan hesab edir ki, 175,36 milyon dramlıq qiymət real bazar dəyərindən ən azı on dəfə yüksəkdir. O, bu fərqin təsadüfi olmadığını düşünür və sövdələşmənin mümkün korrupsiya komponentinin araşdırılmasını tələb edir.

Keçmiş direktorun ən ağır iddiası məhz burada başlayır. Onun fikrincə, analoji antikvar nümunələrin beynəlxalq auksionlarda satış qiymətləri ilə müqayisə aparıldıqda Ermənistanın ödədiyi məbləğ izaholunmaz dərəcədə yüksək görünür.Demoyan bu vəziyyətin mümkün cinayət sövdələşməsinə işarə edə biləcəyini bildirib. Onun ehtimalına görə, auksionun təşkilatçıları ilə əvvəlcədən razılaşma əldə edilmiş və şişirdilmiş qiymət üzərindən əldə olunan vəsaitin bir hissəsinin alış prosesində iştirak edən tərəflərə qaytarılması mümkün olub. Bu, faktiki olaraq dövlət satınalması zamanı “otkat” ehtimalının araşdırılması deməkdir. Ancaq burada mühüm hüquqi məqamı da nəzərə almaq lazımdır: hazırda bunlar məhkəmə tərəfindən təsdiqlənmiş faktlar deyil, Ayк Demoyanın irəli sürdüyü ittiham və şübhələrdir. Odur ki, sövdələşmədə korrupsiya və ya dövlət vəsaitinin mənimsənilməsi faktının olub-olmadığını yalnız hüquq-mühafizə orqanlarının araşdırması və məhkəmə müəyyən edə bilər.

Məsələni daha da maraqlı edən başqa detal var. Demoyanın açıqlamasına əsasən, hökumətin sözügedən qapının digər hissəsini də əldə etmək niyyəti mövcuddur.İddialara görə, bu dəfə ünvan Beyrutdur. Yəni Ermənistan hakimiyyəti eyni qapının ikinci tayını da satın almağı planlaşdırır.Bu məlumat doğrudursa, ilk alışla bağlı yaranmış suallar cavablandırılmadan yeni dövlət vəsaitinin xərclənməsi ehtimalı ortaya çıxır.Demoyan məhz buna görə hüquq-mühafizə orqanlarının müdaxiləsini istəyir. O, Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinə, Antikorrupsiya Komitəsinə və Baş Prokurorluğa müraciət etməyə hazırlaşdığını açıqlayıb.Sabiq direktor hətta mümkün yeni alışın qarşısının alınması üçün məsul şəxslərə qarşı hüquqi tədbirlərin görülməsini tələb edir.

Əslində, bu qalmaqal yalnız bir taxta eksponatın qiyməti ilə bağlı deyil. Məsələnin siyasi tərəfi daha genişdir.Paşinyan hakimiyyəti son illərdə korrupsiyaya qarşı mübarizə və dövlət idarəçiliyində şəffaflıq mövzusunu siyasi gündəmin əsas istiqamətlərindən biri kimi təqdim edir. İndi isə hökumətin yüksək vəzifəli şəxslərinin adı yüz milyonlarla dram dəyərində, mənşəyi və real qiyməti mübahisəli olan mədəniyyət nümunəsinin alınması ətrafında yaranmış qalmaqalda hallanır.Əgər Demoyanın iddiaları təsdiqlənərsə, bu, sadəcə büdcə vəsaitlərinin səmərəsiz xərclənməsi məsələsi olmayacaq. Söhbət dövlət ehtiyat fondunun siyasi məqsədlərlə istifadəsi, dövlət satınalmalarının şəffaflığı və yüksək vəzifəli şəxslərin məsuliyyəti barədə daha ciddi sualların yaranmasından gedəcək.Əgər iddialar təsdiqlənməzsə, bu halda hökumət üçün ən məntiqli addım həmin alışın bütün sənədlərini, ekspert rəylərini, auksion məlumatlarını və qiymətləndirmə mexanizmini ictimaiyyətə açmaqdır.

Çünki ortada sadə bir sual var: Ermənistan dövləti niyə yarımçıq taxta qapı hissəsinə 175 milyon dram ödəyib?Bu sualın cavabı nə qədər gecikərsə, “milli irsin geri qaytarılması” layihəsi bir o qədər çox siyasi piar və mümkün korrupsiya şübhələri ilə assosiasiya olunacaq.İndi əsas söz Ermənistanın Milli Təhlükəsizlik Xidməti, Antikorrupsiya Komitəsi və Baş Prokurorluğundur. Araşdırmanın başlanıb-başlanmayacağı və hökumət üzvlərinin bu ittihamlara necə cavab verəcəyi Paşinyan hakimiyyətinin şəffaflıq iddiası baxımından ciddi sınaq olacaq.