Yüz il keçdi, "ağa" dəyişmədi

Üzeyir Hacıbəylinin satirasının ən ağrılı tərəfi onun gülüş doğurması deyil, bu gün də bizi narahat etməsidir. "Cəmiyyətin ağası" felyetonunu oxuyanda adam düşünür ki, müəllif sanki yüz il əvvəl yox, bu günün cəmiyyətini təsvir edib.

Problem heç vaxt təkcə "ağa" olmayıb. Əsl problem cəmiyyətin bacarıqlı insanı deyil, məşhur, nüfuzlu və ya imkanlı adamı axtarmasıdır. Biz çox vaxt "Bu işi kim yaxşı bacarar?" sualını yox, "Bu adam kimdir?" sualını veririk. Vəzifə səriştəyə yox, ada; məsuliyyət peşəkarlığa yox, nüfuza tapşırılır.

Üzeyir bəy göstərirdi ki, "ağa" özü də etiraf edir: "Mən bu işi bacarmaram". Amma cəmiyyət onun bu sözünə inanmır. Çünki biz bəzən insanları olduqları kimi deyil, görmək istədiyimiz kimi qiymətləndiririk. Elə bilirik ki, bir sahədə uğurlu olan adam bütün sahələrdə mütləq uğurlu olacaq. Halbuki yaxşı sahibkar yaxşı idarəçi, yaxşı alim yaxşı rəhbər, yaxşı sənətkar yaxşı təşkilatçı olmaq məcburiyyətində deyil.

Bu düşüncə tərzi təkcə dövlət idarəçiliyində deyil, gündəlik həyatımızda da yaşayır. Bir məktəbdə, bir ictimai təşkilatda, hətta bir yaşayış binasının idarə olunmasında belə çox vaxt iş bacarana yox, "hörmətli adama" həvalə edilir. Sonra işlər alınmayanda səbəbi hər yerdə axtarırıq, amma seçimimizə baxmırıq.

Ən acısı isə budur ki, bacaran insanlar çox vaxt kənarda qalırlar. Onlar ya tanınmırlar, ya da "ağa" olmadıqları üçün onlara etibar edilmir. Beləcə, cəmiyyət öz potensialını özü məhdudlaşdırır.

Yüz ilə yaxın vaxt keçib. Dövr dəyişib, texnologiya dəyişib, həyat sürətlənib. Amma Üzeyir Hacıbəylinin təsvir etdiyi düşüncə tərzi hələ də tam yox olmayıb. Adlar dəyişir, titullar dəyişir, amma "ağa" anlayışı müxtəlif formalarda yaşamaqda davam edir.