1300-cü il dünya xəritəsində Azərbaycan coğrafiyası

Uzunluğu 1,59 metr, eni isə 1,34 metr olan bu xəritə, sağ qalan ən böyük orta əsr dünya xəritəsidir. Təxminən 1300-cü ildə yaradılan bu xəritə, o dövrdə Avropadakı xristianların tarixi, coğrafi və ictimai anlayışını əks etdirir. Xəritə hazırda İngiltərədəki Hereford Katedralında sərgilənir.

Hereford Mappa Mundi-nin müəllifi Riçard de Haldinqem adlı bir ruhani idi və onun adı xəritənin aşağı sol küncündə həkk olunub. Riçard 13-cü əsrin sonu və 14-cü əsrin əvvəllərində İngiltərədə yaşayıb.

Tam görünüş üçün zəhmət olmasa, baxın: https://www.themappamundi.co.uk/mappa-mundi/

Bu xəritədə tarixən Azərbaycan coğrafiyasında yerləşən bölgələr olan Qafqaz Albaniyası və Atropatenaya istinadlar da var.

Albaniya xəritədə Qafqaz dağlarının şərqində və Xəzər dənizinin qərbində yerləşən və hazırda Azərbaycanın şimal-şərq hissəsini əhatə edən bir bölgə kimi təsvir edilmişdir. Xəritədə aşağıdakı qeydlər var: "Xəzər körfəzinin o tayındakı Albaniya xalqı... Burada ağ saçlı doğulmuş, gözləri gündüzdən gecə daha yaxşı görən insanlar yaşayır. Burada öküzləri və şirləri parçalaya bilən nəhəng və vəhşi itlər də yetişdirilir. Dağlarda dağlardakı qızıl yataqlarını və qiymətli daşları insanlardan qoruyan nəhəng Qrifonlar yaşayır."

Albaniya yazısına yaxın, Qafqaz dağlarının şimal ətəklərində xəritədə qədim döyüşçü qadınların - Amazonların mövcudluğu qeyd olunur.

Atropatena xəritədə Cənubi Azərbaycanın tarixi adı kimi təsvir edilmişdir. Orta əsr mənbələri onu "Atropatena" və ya "Midiya Atropatena" kimi qeyd edirlər. Xəritədə bu təsvirlər var:

"Egeusun oğlu Medosun adını daşıyan Midiya bölgəsi. Bu diyarın xalqı yüksək bacarıqlı oxatanlar, atlı olarkən geriyə ox ata bilən cəsur atlılardır. Torpaq münbit və dağlıqdır. Atla çaparkən qəfil dönüb düşmənə dəqiq ox atmaq bacarığı, türk-şərq süvari taktikası avropalıları heyrətləndirir."

Xəritədə həm Qafqaz dağlarının şimalında, həm də Xəzər dənizinin şərq sahillərində yerləşən "skiflər" adı böyük hərflərlə gözə çarpan şəkildə göstərilir. Bu, Qafqazdan Altay bölgəsinə qədər uzanan bütün köçəri və döyüşkən xalqların "skif tayfaları" olmasını təsdiq edir.

Xəritədə İlxanilər, Səlcuqlular və ya müəyyən türk tayfaları kimi Qafqazın dominant güclərinin adlandırılması əvəzinə, qədim regional etnik təyinatlar - albanlar, midiyalılar, hirkanlar və skiflər qorunub saxlanılır.

Avropalılar üçün bu qədim adlar həm də o ərazidə yaşayan bütöv bir etnik coğrafiyanın ümumiləşdirilmiş adı idi.