Aİ liderlərinin sammitləri iflic olub

Avropa Birliyi qərarvermədə ləngiyir, veto sistemi Brüsseli bloklayır, təhlükəsizlik böhranları qarşısında sammitlər isə nəticəsiz qalır.

Musavat.com xəbər verir ki, Sebastian Starcevic imzalı Politico təhlilində Avropa Birliyinin əsas qərarverici platforması olan Avropa Zirvəsinin (European Council) artıq yeni geosiyasi reallıqlara cavab verməkdə çətinlik çəkdiyi vurğulanır. Məqalədə qeyd olunur ki, II Dünya müharibəsindən sonra iqtisadi inteqrasiya üçün qurulan Aİ strukturları bu gün təhlükəsizlik, müharibə və enerji böhranları dövrünə uyğun deyil.

Rasmussen: Dünya yanarkən bəyanat gözləmək olmaz

Danimarkanın sabiq baş naziri və NATO-nun keçmiş baş katibi Anders Fogh Rasmussen Politico-ya bildirib:

“Avropa bu gün daimi böhran rejimindədir və onun qərarvermə arxitekturası buna uyğun qurulmayıb. Dünya yanarkən Şuranın bəyanat qəbul etməsini gözləmək olmaz.”

Onun fikrincə, Aİ təhlükəsizlik strukturlarını əsaslı şəkildə yenidən qurmalıdır.

Politico yazır ki, Aİ son aylarda bir sıra mühüm məsələlərdə ortaq qərar qəbul edə bilməyib:

• Ukraynaya ayrılacaq 90 milyard avroluq yardım paketi aylarla bloklanıb;
• Rusiyaya qarşı yeni sanksiyalar gecikib;
• İordan çayının qərb sahilində zorakı yəhudi məskunlaşmaçılarına qarşı ortaq mövqe formalaşmayıb;
• İranla bağlı böhran zamanı vahid reaksya verilməyib.

Mart sammitində isə liderlər saatlarla ETS karbon kvotaları sistemini müzakirə edərkən, Yaxın Şərqdə gərginlik Avropanın enerji təhlükəsizliyini təhdid edirdi.

Adı açıqlanmayan Aİ rəsmisi deyib:

“Nəhəng qaz yataqları yanarkən ETS-i əsas məsələ saymaq bir az qəribədir.”

Makron və fon der Leyen də narazıdır

Fransa prezidenti Emmanuel Macron Davos forumunda bildirib:

“Aİ bəzən həddindən artıq yavaşdır və islahatlara ehtiyac var.”

Avropa Komissiyasının sədri Ursula von der Leyen isə xarici siyasətdə yekdillik prinsipini tənqid edib və bunun “sistemli blokajlar” yaratdığını deyib. O, milli veto hüququnun ləğvini təklif edib.

Müdafiə edənlər də var

Bəzi keçmiş liderlər isə Avropa Şurasını müdafiə edir.

Belçikanın sabiq baş naziri Alexander De Croo bildirib ki, qurum pandemiya dövründə effektiv işləyib:

• böyük bərpa fondu yaradılıb;
• vaksin əməkdaşlığı qurulub;
• qərarlar sürətli icra olunub.

Onun fikrincə, problem struktur yox, dövrün mürəkkəbliyidir.

Yeni dünya, köhnə mexanizm

Politico qeyd edir ki, son 10 ildə beynəlxalq nizam kökündən dəyişib:

• Rusiya artıq G8 tərəfdaşı deyil;
• ABŞ əvvəlki kimi sabit müttəfiq sayılmır;
• müharibələr və enerji şokları artıb.

Rasmussen xatırladıb:

“2001–2009-cu illərdə Avropa Şurasında olduğum zaman dünya tam fərqli idi. O dünya artıq yoxdur.”

Həll yolları nədir?

Məqalədə mümkün islahat variantları sadalanır:

• xarici siyasətdə ixtisaslı səs çoxluğu sistemi (QMV);
• ayrıca Avropa Təhlükəsizlik Şurası yaradılması;
• Avropa Komissiyasının səlahiyyətlərinin artırılması.

Lakin KU Leuven universitetindən politoloq Gilles Pittoors xəbərdarlıq edib ki, bu addımlar həm də demokratik legitimlik sualları doğurur.

Orban yoxdur, amma problem qalır

Bu həftə keçiriləcək sammitdə diqqətçəkən məqam Macarıstanın baş naziri Viktor Orbanın iştirak etməməsidir. O, seçkidə ağır məğlubiyyətdən sonra sammitə qatılmayacağını açıqlayıb.

Bir Aİ rəsmisi bildirib ki, Orban olmadan kompromis əldə etmək daha asan ola bilər.

Buna baxmayaraq, yeni sammit yenə müharibə və enerji böhranı ilə kölgələnir:

• ABŞ-İran danışıqları uğursuz olub;
• Vaşinqton Hörmüz boğazını bloklayıb;
• qlobal enerji şoku davam edir.

Məqalənin əsas nəticəsi budur: Avropa Birliyi iqtisadi birlik kimi qurulub, amma indi təhlükəsizlik gücü kimi davranmağa məcburdur. Mövcud mexanizmlər isə bu sürətə uyğun gəlmir.

Brüssel islahat etməsə, gələcək böhranlarda yenə aylarla qərar gözləyən struktur olaraq qalacaq.